Dopamin bir tür nörotransmiterdir. Vücudunuzda sinir sisteminiz bunu sinir hücreleri arasında mesajlar göndermek için dopamin kullanır. Bu yüzden dopamin bazen kimyasal haberci olarak da adlandırılır.
İçindekiler
Dopaminin Etkileri
Dopamin, bir işten zevk alma şeklimizde rol oynar. Dopamin eşsiz insani düşünme ve planlama yeteneğimizin büyük bir parçasıdır. Çabalamamıza, odaklanmamıza ve ilginç şeyler bulmamıza yardımcı olur. Vücudunuz onu beyindeki dört ana yola yayar. Vücuttaki diğer sistemlerin çoğu gibi, bir sorun çıkana kadar onu fark etmezsiniz (hatta belki de fark etmezsiniz). Çok fazla veya çok azı çok çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Parkinson hastalığı gibi bazıları ciddidir. Diğerleri çok daha az vahimdir.
Dopaminin Temelleri
Beyinde iki aşamalı bir süreçle yapılır. İlk önce, amino asit tirozini dopa adı verilen bir maddeye ve ardından dopamine dönüştürür. Davranışınızın ve fiziksel işlevlerinizin birçok bölümünü etkiler, örneğin: Öğrenme, Motivasyon, Kalp atış hızı, Kan damarı işlevi, Böbrek fonksiyonu, Emzirme, Uyku, Ruh hali, Dikkat, Bulantı ve kusmanın kontrolü, Ağrı işleme, Hareket, Ruh Sağlığında Rolü
Çoğu akıl sağlığı bozukluğunun ve zorluğunun tek bir nedenini belirlemek zordur. Ancak beynin farklı bölümlerinde genellikle çok fazla veya çok az dopamin ile bağlantılıdırlar. Örnekler şunları içerir:
Şizofreni. Yıllar önce, araştırmacılar semptomların hiperaktif bir dopamin sisteminden kaynaklandığına inanıyorlardı. Şimdi ise bazılarının beynin belirli bölgelerindeki bu kimyasalın çok fazla olmasından kaynaklandığını savunan yeni belgeler var. Buna halüsinasyonlar ve sanrılar dahildir. Diğer bölümlerdeki eksikliği, motivasyon eksikliği ve arzu eksikliği gibi farklı belirtilere neden olabilir. DEHB yani Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuna neyin sebep olduğunu kimse kesin olarak bilmiyor fakat bazı araştırmalar, bunun dopamin eksikliğinden kaynaklanabileceğini gösteriyor.
Aynı zamanda buu sorun genlerinizden kaynaklanıyor da olabilir. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ilacı metilfenidat yani Ritalin, dopamini artırarak çalışır. Uyuşturucunun kötüye kullanımı ve bağımlılığı bununla beraber kokain gibi ilaçlar beyninizde büyük ve hızlı bir dopamin artışına neden olabilir. Bu, doğal ödül sisteminizi büyük ölçüde tatmin eder. Ancak sonrasında tekrarlanan uyuşturucu kullanımı da bu tür bir zevk için eşiği yükseltir. Bu da aynı yüksekliğe ulaşmak için daha fazlasını almanız gerektiği anlamına gelir.
Doğru miktarda dopamin almak genellikle oldukça iyi bir ruh hali sağlamakla birlikte öğrenme, planlama ve üretkenlikte de verimliliği sağlar. Dopamin dozunu yeterli miktarda alan bir kişi, kedini daha mutlu, motive hissetmekle beraber yaptığı işe daha rahat odaklanır ve daha dinç hisseder. Dopamin düşüşü yaşandığında ise azalmış uyanıklık yani dalgınlık, konsantrasyon bozukluğu, motive olamama ve hissiyatı kaybetme, zayıf koordine hareketler yani hareket zorlukları gibi durumlar ortaya çıkabilir.
İlaçlar dopamin seviyelerini nasıl etkiler?
İlaçlar vücudunuzun doğal olarak dopamin üretme kabiliyetini azaltır. Bu, ayık olduğunuzda duygusal düşüşlere yol açar. Bazı ilaçlar alışkanlık oluşturacak şekilde dopamin ile etkileşime girebilir. Nikotin, alkol veya bağımlılık yaratan niteliklere sahip diğer ilaçlar dopamin döngüsünü harekete geçirir. Bu maddeler, daha hızlı, çok daha yoğun bir dopamin hücumuna neden olabilir. O kadar güçlü bir telaş ki insanı zamanla doyumsuz hale getirecek ve insan daha da fazlasını istemeye başlayacak.
Bu durum dopamin reseptörlerini başka şeylere olan ilginizi kaybetmenize neden olacak şekilde etkiler. Bu da sizin daha kompülsif bir şekilde hareket etmenize yol açabilir. Yani artık dopamin ihtiyacı bir istekten çok ihtiyaç haline gelir ve bunun adı da bağımlılıktır. Durdurmaya çalışırsanız, fiziksel ve duygusal geri çekilme belirtileri yaşayabilirsiniz. Belirli bir süre maddeleri kullanmayı bırakmış olsanız bile, maddeye maruz kalmak arzunuzu tetikleyebilir ve sizi tekrarlama riskine sokabilir.
